Średniowieczne rozwiązania techniczne

Reszel posiadał w I połowie XIV wieku, infrastrukturę techniczną umożliwiającą egzystencję ludności na terenie przeznaczonym pod budowę nowego miasta w granicach historycznej Warmii.

W skład rozwiązań technicznych tego okresu wchodziły:
- drewniano - kamienny system odwadniający pierzeje budowlane
- system drewnianej sieć wodociągowej ze sztucznie wykonanym kanałem doprowadzającym wodę pitną do miasta.
- drewniana sieć powierzchniowej kanalizacji sanitarnej - ogólnospławnej

Z części średniowiecznych rozwiązań technicznych mieszkańcy miasta korzystali do II połowy XIX i XX wieku.
Najstarszy element infrastruktury technicznej miasta Reszel - średniowieczny drewniano-kamienny system odwadniający nadal istnieje i do tej pory funkcjonuje. Oryginalny w swej konstrukcji, odwadniający kanał kamienno – drewniany, znajduje się pod piwnicami kamieniczki Rynek nr 16

W skład średniowiecznego systemu wodociągowego wchodziły:
- Ziemny kanał doprowadzający wodę pitną do miasta. Wykopany na długości ok. 3,5 km z pełnym obwałowaniem brzegów i strefą ochronną po 3 pręty miernicze z każdej strony.
- Kamienno drewniany zbiornik filtracyjno - magazynowy wybudowany przed miastem - obecnie ul. Mazurska. (rejon budynku nr 55)
- Drewniana sieć wodociągowa doprowadzająca grawitacyjnie wodę pitną do ogólnie dostępnych zbiorników czerpalnych zlokalizowanych na terenie starego miasta.
- Sześć szczelnych drewnianych zbiorników czerpalnych zwanych rząpiami

Drewniana sieć wodociągowa ze zbiornikiem filtracyjnym i rząpiami była eksploatowana przez mieszkańców miasta do czasu wybudowania nowych wodociągów w roku 1898.
Średniowieczny ziemny kanał wodociągowy doprowadzający wodę do nowych wodociągów, funkcjonował do roku 1972.
Współczesne wodociągi miejskie powstały w roku 1972 z nowym ujęciem wód głębinowych o pokładach oligoceńskich.

„Studnia” średniowieczna (szczelny zbiornik czerpalny - rząpia)

Odrestaurowana w roku 2006 studnia - rząpia, usytuowana w północno-wschodniej części Rynku, została odkopana i zrekonstruowana na bazie oryginalnych elementów zbiornika, odnalezionych w wyniku badań archeologicznych.
Posiada ona kształt nieregularnego czworoboku o wymiarach ok. 2,65 x 2,70 x 2,8 x 2,60 m i głębokości ok. 2,20 m w stosunku do obecnego poziomu nawierzchni placu.
W ścianie południowej zbiornika, na poziomie ok. 0,50 m ponad oryginalnym drewnianym dnem, wprowadzona jest średniowieczna drewniana rura wodociągowa doprowadzająca wodę pitną.
Obecny kształt górnej części zbiornika czerpalnego-rząpi, stanowi przybliżoną rekonstrukcję części nadziemnej w jej średniowiecznej formy.
Na Rynku głównym w południowo zachodniej części - rejon obecnej apteki „Pod Orłem” znajdowała się druga rząpia o podobnym rozwiązaniu technicznym.

Stanisław Gołaszewski

WOW. Nie spodziewałem się, że ten średniowieczny system nadal częściowo funkcjonuje. To są bardzo cenne informacje. Ciekawi mnie trochę rozbieżność w ilości rząpi ("studni"). Z tego co wiem, to studnia na dziedzińcu zamkowym nie była podłączona do systemu miejskiego ze względów bezpieczeństwa. Dziękuję i pozdrawiam.

Wyjaśnienie

Rozbieżność w ilości rząpi wodociągowych, prawdopodobnie wynika ze źródeł, jakimi się posługujemy i czasu w jakim te dokumenty były tworzone.
Na tę niedokładność wpływa też to, że nie bierzemy pod uwagę, przedziału czasowego w jakim powstawał staromiejski drewniany system wodociągowy.
Analizując sposoby łączenia drewnianych rur wodociągowych, można wywnioskować, że faz rozbudowy było trzy. (Ale o tym, może innym razem.)
Kolejnym elementem wprowadzającym zamieszanie jest przynależność zbiorników czerpalnych - rząpi. Na terenie staromiejskim istniały dwa rodzaje rząpi - ogólnodostępne - miejskie i prywatne na posesjach zamożniejszych mieszczan, ( np. teren posiadłości zakonu Augustynów ).
Przeglądając stare ryciny lub mapy inwentaryzacyjne, można doliczyć się, nawet dziewięciu rząpi.

Według mojego rozeznania, rząpie miejskie - ogólno dostępne były zlokalizowane na :
- Rynku głównym - szt. 2
- Przy starej plebanii - szt. 1
- ul. Spichrzowa - szt. 1
- Nowe miasto – obecnie ul. Reymonta - szt. 2

Moim zdaniem, mało istotna jest ich policzona ilość, - trzy czy dziewięć.
Najważniejsze jest to, aby jak najwięcej tych starych rząpi zlokalizować – przebadać i zrekonstruować.
Będzie to świadczyć o mądrości pokoleń budujących to miasto, ale też i o szacunku, z jakim tą mądrość współcześni pielęgnują.
A jest, czym się pochwalić.

Jeżeli chodzi o klasyczną studnię zamkową. Był to element niezależny od średniowiecznego systemu wodociągowego. Kamienna cembrowina sięga głębokości ok. 12 metrów poniżej dziedzińca zamkowego, przez którą napływa woda pod ciśnieniem artezyjskim.
Zbiorniki czerpalne – rząpie, posiadały pojemność roboczą około 0,50 - 0,80 m wody pitnej, napływającej rurami z drewnianego wodociągu.

Stanisław Gołaszewski
03 IX 2007.